Soms stel ik me voor hoe het zal zijn als ik echt oud ben. Ik zie mezelf zitten in een verzorgingshuis, waarin een opgewekt jong iemand op iets te luide toon zegt: ‘Goedemiddag mijnheer Nieuwendijk, hoe voelen we ons vandaag?’ terwijl ze met een vriendelijke glimlach mijn borrel wegneemt – waar ik net één slok van had genomen. Alleen al de gedachte dat anderen dan bepalen wat ik wel of niet mag, maakt iets in mij boos. Alsof ik dan geen zeggenschap meer heb.
Ouder worden brengt onherroepelijk een zekere afhankelijkheid met zich mee. De vraag is: wat doet dat met je? Wat als je die afhankelijkheid niet kunt accepteren? Dan is de kans groot dat je knorrig wordt. Iemand bij wie het niet prettig toeven is – niet voor jezelf, niet voor de mensen om je heen.
Als je dat straks niet wilt, wat heb je dan nu te doen?
Je kunt beginnen bij een eenvoudige maar ongemakkelijke vraag: hoe onafhankelijk ben je eigenlijk?
We doen alsof we alles zelf regelen, maar dat is maar ten dele waar. Je kunt wonen waar je woont, eten wat je eet, werken en leven zoals je leeft dankzij een complex weefsel van afhankelijkheden. Wat je ervaart als autonomie is mogelijk omdat anderen zich aan dezelfde afspraken houden: over geld, over recht, over wederzijds vertrouwen.
De ervaring van onafhankelijkheid ís zelf afhankelijk.
Dat besef is een begin. Maar dan moet je het ook doen. Een nieuw inzicht vraagt om een nieuwe gewoonte. Bijvoorbeeld: vaker dankjewel zeggen. Een compliment geven. Hulp durven vragen. Iets terugdoen. En vooral: op ongemakkelijke momenten niet automatisch terugvallen in je oude patronen. Dat is de kern van het trainen van je geest: het oefenen van andere gewoonten, juist als je het niet fijn vindt.
Daar draait het om in Lojong. Niet om één inzicht dat alles verandert, maar om honderd kleine verschuivingen. Elke slogan wijst je een mogelijkheid om je automatische reacties te doorbreken.
De gewoonten die je in de loop van je leven hebt ontwikkeld, zijn ontstaan door herhaling. Soms bewust, meestal onbewust. Nieuwe gewoonten ontwikkelen vraagt om gerichte oefening. Commitment geeft die richting.
Een commitment is een innerlijk besluit. Het is meer dan een voornemen, meer dan een goede intentie. Het is de keuze om je toe te wijden aan je intentie. Het is ergens voor gaan staan. Niet om jezelf vast te zetten, maar om je beweging, je groei richting te geven. Je zegt tegen jezelf: dit is belangrijk voor mij. Hier wil ik me aan wijden. Dit wil ik oefenen, ook als het lastig wordt.
In de training van je geest is zo’n commitment onmisbaar. Het helpt je herinneren wat je eigenlijk wilt, juist op de momenten dat je oude gewoonten het overnemen.
Een goed gekozen commitment geeft je een ander spoor om te gaan. Het maakt ruimte voor bewuste actie – juist waar je anders automatisch zou reageren.
Dan verandert er iets fundamenteels. Je hoeft niet meer te wachten op de juiste omstandigheden. Je hoeft je oefening niet op te schorten tot de stilte van een retraite of het moment dat je je rustig voelt. Elke situatie – hoe licht of zwaar dan ook – wordt een uitnodiging. Een mogelijkheid om te oefenen. Je commitment opent die deur.